2252648200_55ec985791

“Laking gulat na pinaghalong saya nang matanggap kong isang express mail mula sa Pattaya, Thailand…”

Labing anim na sulat pa ang hindi ko nai-post ukol kay Ioanni Sapountsis. Mahigit sampung taon na kong hindi nakakatanggap ng sulat o balita mula sa kanya. Laking gulat na pinaghalong saya nang mataggap kong isang express mail mula sa Pattaya, Thailand.

Agad-agad kong binuksan ang sobre na lakip ang isang postcard. Nakasaad sa sulat (minabuti nating i-post sa orihinal na teksto kahit mali ang balangkas ng pangungusap at grammar para ipakita at ipadama din na hindi sadka ang kakulangan sa ingles para mabuo at ugnayan nang isang tunay na magkaibigan) ;

July 08,2009

My Kompare,

Im Yannis. Youre cook from CLIPPERVENTURE. Hope
youre all family is good ASIAH now about 13 years.
I like see you and all family, me also work series my new
wife pilipina from Cebu. Now me is Thailand vacation if
you resive this card. You write adress my wife to
Cebu also your telephone. Because if resive my
family for my wife me call you.

Nakakataba ng puso dahil sa tagal ng mga taon ay naalala pa rin niya ko.

Pinadala ko sa Cebu ang ilang litrato naming mag-anak at isang card nang pasasalamat.

Dalawang linggo pa ang lumipas at isang tawag mula sa Singapore ang aking natanggap. Ramdam mo sa kanya ang saya. Ilan araw lang at pupunta naman sila sa Malaysia. Kung papalarin makauwi sila ng Oktubre sa Cebu ay balak niyang makita ang kanyang inaanak.

Natatandaan pa rin niya ang isang kwento tungkol sa sapatos na Nike
na aking binili sa U.S. Kinagat kasi niya ang pinaka-kahon nito at kinakantyawan akong bakit ko nabili ang ganun kamahal na sapatos (mga 1995 yun at may kamahalan ang naging bili ko). “Maraming naghihirap na Pilipino at yan ay suot-suot mo.Para mo lang silang iniingit,” tanda ko niyang pangangantyaw nuon habang kami ay naghahanda ng tanghalian sa mga crew. Ang tutoo tumatak sa isip ko yun sinabi niya at may kanti nang pangongon-sensya.

Nakakatuwa na may isang nakilala kong tulad niya na hindi naging hadlang ang kultura at nasyunalidad.

Advertisements

Sa karanasan ko sa pagiging marino, karaniwan sa mga seaman pinoy ay hindi ganun kabukas na lumangoy sa kultura at malalim na pakikipagkilala sa mga marinong may ibang nasyunalidad.

Si Ioanni Sapountsis (tunay na pangalan) ay isang Griyego, Chief Cook sa unang barkong Clipperventure- L na aking unang sinakyan. Sa kabila ng pagkaiba ng aming nasyunalidad ay hindi naging hadlang para sya’y maging isang matalik na kaibigan.

Hindi man kami nagkasama pang muli sa barko. Kinuha ko pa rin s’yang ninong ng aking panganay na anak sa binyag kahit wala ang kanyang presensya.

May 17 pirasong sulat ang naging palitan namin mula Oct.23,1993- Oct.18,1999. Naputol ang aming komunikasyon dahil sa paglipat n’ya ng tirahan sa Greece. Hindi s’ya ganun kabihasa sa ingles kaya’t karaniwan ay ipinagagawa n’ya sa mga pinoy seaman, kung may pagkakataon ay isinasalin sa kanyang sariling sulat- kamay.

Sakay na!

Sagwanin natin ang “Notes Of A Greek Seaman- #1!

October 23,1993

Hello Ed

Here once again to inform you that there will be a vacancy in Steward Department (Utility Steward) this coming December.

The ship is going to Japan/ Korea/ Taiwan after discharging the chemical here in New York/New Jersey.

So if you could still wait for this schedule, we could work together here.That is, if you want. If not, I can’t do nothing.

Please write me soon as possible so that I could settle here for your embarkation. I will just ask Captain to send you a telex so please back immediately before it’s too late.

Don’t worry about the salary. It’s about same with your previous ship. We have also a good Captain and there’s no problem with crew’s though theres a four Salvadorans Able Seaman (AB).

This is bye for now. Take care and regards.

Your Friend,

Ioanni

P.S
I mailed my first letter to you in Le Havre, France. Didn’t you handled it?

27 Hunyo 1992 Panama Canal, Panama

237e1e3123375f2a

“Sa gabi’y magandang pagmasdan ang Panama Canal, sa pagitan ng mga bundok, sa isang malalim na pagpapaunawa kay Mendez, kung bakit detenido ngayon si Noriega sa U.S…”

Nakakatawang isiping labing-apat na taon na ang nakaraan nang ito’y talakayin sa amin ni Mrs. dela Peña, section adviser at teacher sa Social Studies, reference material niya’y Current Event Digest na kailangang bilhin ng klase para pagdiskusyunan. Wala sa loob ko noon kung paanong isang canal sa Central America ay nagawa para mabilis na maglakbay ang mga barkong pangalakal at pandigma patungo sa ibang kontinente. Tanging natatandaan kong lektura ni Mrs. dela Peña, “nakakatulong ito sa pandaigdigang komersiyo.”Nakakatawa, dahil simula pa alas-diyes ng umaga’y angkorahe at naghihintay na ang aming barko, sa wakas, kami ngayon ay papasok na sa kilalang Panama Canal!

May kaukulang bayad ang bawat barkong magdaan ayon sa kanilang laki, bigat o klase ng kanilang kargamento. Kailangang humingi ng paunang pahintulot ang agent o kapitan ng barko sa Panama Canal Administration. Hindi papayagan ng PCA ang mga barkong sobra sa itinakda nilang laki o tonelada. Piloto ang magpapasok ng barko sa canal, siya lamang ang may karapatan at kasanayan na wala sa kapitan ng barko. May mga Panamanian crew na umakyat sa barko para tumulong at mag-monitor lalo na’t dadaan sa tinatawag na lock gate.

Pinagmasdan ko sa porthole- isang makapal na pabilog na salamin, ang marahang pagpasok ng pinakadulo ng aming barkong Clipperventure-L; kasabay ng dalawang ibong nakadapo sa bakal ng main deck at isa pang lumilipad na kapamilya ng batu-bato. Ang lock gate ay unti-unting bumukas. Hindi napasapat ang katauhan kong sabik sa unang pagkakataon ng pagpasok sa Canal sa pamamagitan lamang ng pagtingin sa porthole. Ako’y lumabas patungong second deck upang mabistahan nang tuwiran. Gayundin si Ioanni, isang Greek na kusinero, mabait at may “pusong maka- Filipino,” hindi na niya mabilang kung ilang beses nang dumaan sa Canal pero nandoon pa rin ang kawalang-sawa at pananabik na saksihan ang pagpasok dito. Dala niya’y isang kamera. Nag-request siyang piktyuran ko siya sa background ng susunod na lock gate. Muli unti-unting sumara ang naunang lock gate, tumataas ang tubig kasabay nang pagtaas ng barko sa kanina lamang ay mababa ang level nito, para ganap na lumutang hanggang sa umabot sa water level ng Pacific o Atlantic Ocean. Ito ang proseso, isang henyong likha sa larangan ng infrastructure. Dalawang beses din akong kinunan ni Ioanni sa ganoon ding background.

Habang mabagal ang usad ng barko, nasa pagitan naman nito ang mga namemerdeng bundok–palantadaan na hindi pinuputol ang mga naglalakihang puno nito. Parang mga batang naggala ang mga sumampang Panamanian crew sa main deck at messhall kung saan ay kumakain at tumatambay ang mga Filipino crew. Hindi lahat ay pure Panamanian, may Afro-American silang kasama, sa dahilang ang Panama Canal ay bahagi ng base militar ng U.S. Sa tuwirang sabi, ang Panama ay kontrolado ng U.S kung geopolitics ang pag-uusapan. Karamihan sa mga crew ay may dalang abubot, may nag-aalok ng manggang hinog, hindi nga lang katulad ng ating manggang-kalabaw; payag silang ipagpalit ng Coca-Cola.

Nitong agahan at tanghalian ay kinain ng ibang crew ang sobra naming pagkain. Ilan sa crew ang aking tinanong.”Gusto ba ninyo ang pamamalakad ni Noriega noong ito’y nasa posisyon pa? Ganoon din si Endara, ang kasalukuyang presidente ng Panama” pahabol kong tanong.

“Hindi”, ang kanilang magkakasabay na sagot.

“Mga ilan ang namatay nang salakayin ng U.S ang Panama para kunin lang si Noriega?” ang magalang kong tanong na may halong kyuryosidad.

“Mga tinatayang isang libo” sagot ng isang crew na may kaitiman ang kulay.

Sa loob-loob ko, malaki din kung ikokompara sa mga lumabas sa dyaryo.

Sa lahat ng mga crew na nakausap ko, si Mendez ang matagal kong nakakuwentuhan. Karaniwang tikas ng isang Panamanian, kayumanggi siya at hindi kataasan, nasa edad singkuwenta ang tantya kong gulang.

“Ako’y nakapag-aral sa U.S noong apat na taong gulang pa lamang,” pagmamalaki niyang kuwento.

Sa isang tulad niya ay masasalamin mo ang isang bahagi ng Panama.

‘Maraming walang trabaho, pangunahing pinagkakikitaan sa bansa ay nasa sektor ng serbisyo. Sa 1999 pa matatapos ang canal treaty. Hindi tuwirang ipauubaya ng U.S ang kabuuang pamamahala nito sa Panama. Tanging administrative work lang ang para sa amin at mananatili pa rin ang usapin sa defense sa kanilang mga kamay” ang walang gatol n’yang pagsasalaysay.

“Ibig sabihin, hindi buo” ang dugtong ko naman at pagsasara na rin ng kwentuhan.

Isa pang crew ang nag-alok ng relo at sunglasses.”Wala pa akong dolyar,” sagot ko na may tono nang paghingi ng pasensiya. Iniabot ng isa pang crew ang “The Tropic Times”, isang lokal na diyaryo sa loob ng base militar, may petsang- June 26, 1992, sabay sabing “ito’y libre” Mabilis na ganti ko ng pasasalamat, dahil ako’y uhaw sa balita sa kasalukuyan.

Matama kong tiningnan ang isang malaking lapidang bato sa gilid ng bundok na aming daraanan. May disenyo itong mga taong may dalang pala at piko. Hindi ko tiyak kung ito’y inukit o minolde lamang. Sa huli, nalaman kong isang pagkilala ito sa mga taong namatay sa epidemya at aksidente nang ito’y pasimulang itayo noong 1913. Gusto ko sanang kunan, sayang at wala pa akong sariling kamera.

Sa gabi, nakakagaan ng sarili na magmasid sa pagitan ng magkabilang gilid ng canal at bundok. Naiilawan ito ng asul, berde at iba pang kulay bilang giya sa aming barko na payapang umuusad. Kaulayaw ko ngayon ang katahimikan.

Patuloy pang tumutugtog ang tape na isinalang ng isang crew sa stereo. Reggae beat ng latino. Panaka-naka siyang umiindak sa messhall. Alas-diyes medya ng gabi nang makalabas kami ng canal. Tanaw ang mga ilaw sa kabuuan ng Panama City. Nakababa na ang piloto. Kahit gusto pa naminng makinig ng latin beat habang nagpupusoy-dos ay kailangang kunin ng crew ang kanyang tape sa stereo.

Tunog na lamang ng isang tasang kape ang tanging narinig ko. May lungkot akong nadama. Ang crew kanina ay aking naalala sa eksena na nag-aalok ng hinog na mangga, kapalit ng ilan lata ng Coca-Cola. Sumagi sa aking isip ang Filipinas noong may base militar pa ang kano. Tawag nila sa mga Filipino base workers ay “Yardbird.” Bakit nga ba kung minsan, ‘yong kapirasong dangal na natititra ay kailangang pang ipagpalit sa PX at blue seal?

Muli sa gabi’y magandang pagmasdan ang Panama Canal- sa pagitan ng mga bundok, sa isang malalim na pagpapaunawa kay Mendez kung bakit detenido si Noriega ngayon sa U.S, hindi lang ito usapin ng drugs, hindi lamang sa agos ng dolyar sa canal, walang iba kung hindi dahil sa kabuuang interes at papel ng U.S sa larangan ng ekonomiya-politiko-militar sa daigdig!

Hinigop ko ang natitirang kape sa pangalawang tasa ko nang natimpla. Itinapon ni Vic ang par singko. Bumilis na ang usad ng barko patungo sa lupain ng mga kangaroo. Papaliit na ang mga ilaw sa aking paningin. Naglayag na sa lalim ng gabi.

*Unang nalathala sa ANI, literary journal ng Cultural Center of the Phils.Tomo 23, Disyembre 1996- Literatura Ng Mga Bagong Bayani

(c) 2009 Kwentulang Marino

new

“Yakapin mo ako ngayong magdamag..”

-Gloria, 21 anyos
Puerto Barrios, Guatemala

Pinipisil ng iyong mainit
na kamay.
Ang nalalasing kong
palad.
Nilalaro nang malikot
mong paa.
Ang namamanhid kong
talampakan.

Tama na!

Nilulunod ako nang iyong
napakabangong hininga.
Sa kalaliman ng gabi,
kumikislap ang singkit
na mata.

Tama na!

Napapaungol mo nang banayad
ang katahimikan ng magdamag.
Umaalon ang mga kurbadang
walang kahirap-hirap.
Iniangat ang ligayang
walang kabigat-bigat.

Tama na!

Natuliro ang madaling-araw
sa hibang,
na hubo’t hubad
mong kalamnan.
Mga pinong balahibo’y kumiliti
sa puson
at puso kong
nasaid nang libog,
inamot na habag.

Emanzky88
M/V Clipperventure-L
Sto.Tomas De Castilla,
Guatemala
18 Abril 1993

(c) 2009 Kwentulang Marino

Pagod na puso ay nilunod ng gabi,
Usok, alak at halakhak ng mga babae.
Pagmamahal ay hinanap mula Houston hanggang Kaohsiung,
Nilibot ang Lisboa, Amsterdam at Barcelona,
Nagbakasakaling sa Antwerp masumpungan yaong nasa.

Ngunit parang kay ilap na gaya ng alon,
Sa barko ay hahalik, kapagdaka ay naglalahong,
Hindi mo mahabul-habol.
Liwanag ng buwan tumatagos sa katubigan,
Galaw ng agos ay hindi maipinta nang lubusan.

Bakit pa mangingibang bayan?
Tanong ng pusong may kalituhan.
Wala sa kabilang ibayo ang pagmamahal,
Narito sa baybay-dagat, dito sa dalampasigan.

Sa inihagis na puting bato na may pag-asam,
Iginuhit ang iyong mukha sa tubigan.
Para bang isang musmos na may ka-inosentihan,
Sa mata mo sumasalamin tapat kung magmahal.
Ilong ay hindi katangusan,
Sa tinig ay may lambing at panghalinang taglay,
Puso’y lumakas, kumabog nang tuluyan…

Nagkabuhay ugat, dugong nanamlay,
Supling na inihandog ngalan niya ay Asiah,
Higit na pinagbigkis sa isa’t isa.
Binigyang kulay ang kinabukasang walang katiyakan.

Sigaw mula dito sa laot ng Alemanya,
Itong kaganapan ng isang pag-asa.

Emanzky88
M/V Clipperventure-L
Hamburg,Germany
11 September 1996

(c) 2009 Kwentulang Marino

*Unang nalathala sa PAROLA, seaman’s journal na nakabase sa Netherlands. Sept.-Oct. 1996 na isyu.

Sa kasalukuyan ay hindi na sila dalawang tala ng pag-asa, bukod kay Asiah, nasundan pa ni Emman at Eson. Apat na silang nagbibigay kulay sa aking buhay. Kay Beck, isang pag-ibig na walang hangganan at pagbati sa ARAW NG MGA PUSO!